Dersim İsyanı ve Feodal Etnik Terör

Hakan Koray

Demirbaşlardan
Kürt ayaklanmalarının sonuncusu olan Dersim Ayaklanmasının, hem isyancılar hem de genç cumhuriyet açısından ayrı bir önemi vardır. Dersim, Osmanlı'dan beri zorlu doğa koşulları ve etkin aşiret egemenliğiyle neredeyse, Anadolu'nun ortasında içine kapalı ayrı bir ülke gibiydi. Bölgeye tümden hakim durumda olan aşiretler, vergi vermiyor, askere insan göndermiyor ve kendi adlarına vergi topluyorlardı. sürekli olarak besledikleri, özel silahlı güçlere sahiptiler. Aşiretçilik ve göçerlik egemen sistemdi ve bölgenin tek "ekonomik" faaliyeti, ticaret değil eşkiyalıktı. Türkiye Cumhuriyeti yasaları bu bölgeye henüz ulaşmamıştı. Ulusal bütünlüğün tamamlanması, dersim halkının, göçerlik ve feodal gerilikten kurtarılması ve bitmek bilmeyen Kürt ayaklanmalarına son verilmesi için, dersim sorunu çözülmeliydi.

Ankara'nın kalıcı bir çözüm bulunması için kararı şuydu: "Dersim sorunu yalnızca askeri eylemlerle çözülemez. Kalıcı bir çözüm için, sosyal ve ekonomik önlemlerin alınması gerekmektedir..." Bu anlayışla yapılacak işlerin planlamasına 1927'de başlandı ve alınan kararlar bir program düzeniyle uygulamaya sokuldu. Önce, bölgeyle olan ulaşım sorununu çözmek için yol ve köprüler yapıldı. Aşiret dışı köylülere toprak verilerek bunların hem tarım, hem de ticaretle uğraşmaları sağlandı. Eğitime özel önem verildi. İlk elden, Pülümür, Mazgirt ve Hozat'ta bölge okulları açıldı. Aşiretler hakkında araştırmalar yapıldı. nüfus ve silah güçleri ile etkinlik alanları, ekonomik durumları saptandı. Aşiretlerin tüzel kişilikleri kaldırıldı, bu nitelikteki taşınmazları devletleştirildi. 1935 yılında, 2884 sayılı "Dersim'in vilayet teşkilatına alınması" için bir yasa çıkarıldı. Vali ve komutan yetkilerini birleştirerek yönetim yetkilerini arttıran bu yasa ile
dersim'in adı Tunceli olarak değiştirildi.

Bu gelişmelerden rahatsız olan ve bölgede, yüzlerce yıl neredeyse fiili bir bağımsızlık içinde yaşayan aşiretçi egemenler, tepki göstermekte gecikmediler, 21 mart 1937'de ayaklandılar. 1938 yılında isyan bastırıldı. yalnızca demenan aşireti yüksek dağlara çekilerek 1942 yılına dek direndiler. Sonuçta Dersim, Türkiye Cumhuriyeti'nin diğer bölgelerinden herhangi bir farkı olmayan yurt parçası haline getirildi. Eşkiyalık önlendi ve Tunceli halkı kısa sürede, bölgenin okuma oranı en yüksek ve cumhuriyet ilkelerine en bağlı halkı haline geldi.

Kaynak: Yeni Dünya Düzeni, Kemâlizm ve Türkiye, Metin AYDOĞAN
 
Ce: Dersim İsyanı ve Feodal Etnik Terör

eyvallah saol
 
Back
Yukarı