melek
Demirbaşlardan
Örtünmenin içsel derinliği
TESETTÜRÜN MANEVİYATI
Kur'an, kendini tarif ederken "zahir-batın" ifadelerine yer vermiştir. Aynı ifadeler Allah'ın isimleri arasında da geçer. İslam terminolojisi bu kavramlara dayanırken aslında din kendisini (Musa ve İsa'nın şeriatına göre) hayatın içinde olmakla birlikte ruhani bir yere koymuştur. İsa'nın getirdikleri kadar ruhani fakat Musa'nın şeriatına yakın bir şekilde dünyanın içinde... Aslında bu bir tespit olarak güzel gözükmekle beraber kendi içinde bir çok sıkıntıyı barındırmaktadır. Çünkü: insanların dini hayatla ilgili en zorlandıkları husus zahir-batın olguları arasında "bir yol tutturabilme" çabasıdır. Bu dualist yapıda dünya-ahiret dengelerini oluşturmaya çalısırken bir de bundan bağımsız ve fakat dinin belki özünde olan "dünya ve ahiret ötesine" işaret eden sufi yorumlarını kattığınızda renkler daha da çeşitlenmektedir.
İslam ahkâmının zahir ve batın olarak değerlendirilmesi gerektiğine hiç şüphe yok. Her ne kadar sarih olan hususlarda mecaz aranması bizi bir takım terminolojik meselelerle karşılaştırsa bile, iki farklı yorumu çok rahat hatta çok güzel tevhit etmiş örnekler görmeniz mümkün. Mesela: Hz. Muhammed "vatan sevgisi imandandır" derken Mevlana Celaleddin Rumi "vatandan kasıt, vatan-ı aslî yani ahiret âlemidir" diyerek boyut getirmektedir. Problem bu boyutların nerede, ne amaçla ve kimin hizmetinde kullanıldığı ile alakalıdır aslında. Biz tesettürden bahsederken "nerede, ne amaçla ve kimin için" kullanıldığına bakmadan yorumlarımızı söyleyeceğiz. Çünkü bir meselenin kendi varlığı ile onun istihdam edildiği diğer boyutlar (özellikle siyasi demek istiyorum) elbette ki çok farklı çalışma alanlarıdır ve birleştirmesi gerekenlerin elindedir.
Her ne kadar günümüzde bazı sufi akımlar dinin batıni yorumlarına yapışıp zahirini "hor" görse de İbrahim Halil hz.nin bir manzumesinde söylediği "zahiri terk etme, bâtın andadır" mısraı muhakkik ve mukarrebûn ve pîr (tarikat kurucusu) bütün sûfilerin yaşantısının ve eserlerinin temel direğidir. Buna belki en farklı uçta diyebileceğimiz (Bektâşî, Melâmî gibi okullar da dahildir.) Sûfiler bâtın arayışlarını zâhir denizinin içine dalarak yapmışlardır. Bu itibarla bâtın, zahirin içinde değil belki derinliğindedir; çerçevesinde değil belki semâındadır. Mesela namaz emri bazılarının yorumlarında "avam ibadeti" şeklinde yer alırken, Sûfiler, bu emrin "Miraç" hüviyetine bürünmesi çabasındadırlar ve nihayet dinin kendi tespiti, Mi'racı tarifi de böyledir.
Tesettür meselesi, İslam alem ve alimlerinin ihtilaf ettiği konulardan biri değildir. Yaşayan, hayat içinde sürekli varlığını sürdüren (ezan, namaz gibi) bir tarafı bulunduğundan ahkâm oldukça sağlam olarak devirlerden devirlere aka gelmiştir. Dış bir dayatma ya da zorlama olmadığı taktirde ulemanın ihtilaf ettiği bir yön de yoktur çünkü; ahkâmı basittir. Ve dinini yaşamak isteyenlerin tuttuğu yol da âsikârdir. Sahada net tespitlerin yapılabileceği yani örneklemelerin devam ettiği durumlarda çok da kitabi kalmamak gerekir. Ancak burada ahkâmın bilinmesinden kastımız tesettürün sadece kadınlarla ilgili örtünme hususiyetleridir. Dinini yaşamak isteyen Müslümanların çoğu bunu böyle bilir. Ancak ehlinin bildiği gibi tesettür sadece bundan ibaret değil sosyal hayatı kuşatan, gönül alemine ışık veren, iktisadi konuları yönlendiren bir çok hususiyeti içinde barındırır. Belki de tesettür ahkamının bu tarafları ile halka mal olmasındaki problemler bu emrin herkes (lehte ve aleyhte olan) tarafından anlaşılmasını zorlaştırmıştır.
Dinin temel emri ve şartı namaz tesettür bahsine çok önemli bir kapı açmaktadır. Bu "setr-i avret" yani dinin yasakladığı bölümleri kapatmadır. Kadın ve erkek için şart olmakla beraber şart ağırlığında olmayan çeşitli kuvvette sünnet olan tarafları da vardır. Erkeklerin belden yukarısı, başlarını örtmeleri gibi... bunlar da peygamberin emridir. Aslında din erkeğe yalnız namazda değil yemekte, sokakta ve diğer bazı yerlerde de başını kapatma işaretini "peygamber emri" kuvvetinde vermiştir. Ve bu tesettür emirleri "Hz. Muhammed'in bizâtihî yaptığı uygulamalar dikkate alındığında" ölünceye kadar sâkıt olmayan tekliflerdir.
Pratikten Teoriye Tesettür
Sûfilere göre şeriat, dinin elbisesidir. Ve dinin yasakladığı "küfür" cinsinden her inanış, söz ve fiil bu şeriat elbisesi ile setr edilmelidir ve "avret-i küfrü örtmek setr-i avrettir." Ve bu açıdan bakıldığında insanın yaşadığı hayatta karşılaştığı her türlü yanlış inanış, her türlü işlenilen "günah" ve "küfür" nevinden değerlenecek her şeyi açıktan ifade ve yapma küfrü ızhar etmek olacağından setr-i avret gerekmektedir. Hal böyle olunca karşımıza setr edilecek binlerce mevzu, binlerce kişiye özel setr edilmesi lazım hadise ve de tesettürün füruatı diyebileceğimiz başlı başına öğrenilmesi gereken prensipler manzumesi çıkmaktadır. İnsanın tekamül sürecinde hatalarının ve günahlarının kendince bile olağanlaştırılması elbette bu tekamülün seyrini, hızını etkileyecek bir durumdur. Halk arasında eskiden yaygın olan "günahın gizlisi" deyişi de bu olgunun bir gelenek olarak yaşadığı zamanlara işaret olsa gerek.
Burada bir de diğer mü'minlerin hukuku var. Hataların setredilmesi başkaları için de geçerli olup kişinin "kardeşinin günahını setr etmesi" ile ilgilidir. "Zannın çoğundan sakınınız" emri İslam toplumları tarafından "kötü bir şey gördüğünde iyi bir tevil yap" anlayışına dönüşmüş, Hz. Muhammed'in çölde gördüğü kokmuş köpek ölüsünü "ne güzel dişleri var" şeklinde yorumlamasına kadar giden uzun bir anlayışı kapsamıştır.
Bunun dışında insanların günahları ile ilgilenmek ya da günahlarını araştırmak, hatalarını ortaya çıkarmaya çalışmak keşf-i avret olarak değerlendirilmiş ve belki de gıybet v.s. gibi ek günahlarla kuvvetlenerek tesettür mevzuunun en hassas noktaları haline dönüşmüştür.
TESETTÜRÜN MANEVİYATI
Kur'an, kendini tarif ederken "zahir-batın" ifadelerine yer vermiştir. Aynı ifadeler Allah'ın isimleri arasında da geçer. İslam terminolojisi bu kavramlara dayanırken aslında din kendisini (Musa ve İsa'nın şeriatına göre) hayatın içinde olmakla birlikte ruhani bir yere koymuştur. İsa'nın getirdikleri kadar ruhani fakat Musa'nın şeriatına yakın bir şekilde dünyanın içinde... Aslında bu bir tespit olarak güzel gözükmekle beraber kendi içinde bir çok sıkıntıyı barındırmaktadır. Çünkü: insanların dini hayatla ilgili en zorlandıkları husus zahir-batın olguları arasında "bir yol tutturabilme" çabasıdır. Bu dualist yapıda dünya-ahiret dengelerini oluşturmaya çalısırken bir de bundan bağımsız ve fakat dinin belki özünde olan "dünya ve ahiret ötesine" işaret eden sufi yorumlarını kattığınızda renkler daha da çeşitlenmektedir.
İslam ahkâmının zahir ve batın olarak değerlendirilmesi gerektiğine hiç şüphe yok. Her ne kadar sarih olan hususlarda mecaz aranması bizi bir takım terminolojik meselelerle karşılaştırsa bile, iki farklı yorumu çok rahat hatta çok güzel tevhit etmiş örnekler görmeniz mümkün. Mesela: Hz. Muhammed "vatan sevgisi imandandır" derken Mevlana Celaleddin Rumi "vatandan kasıt, vatan-ı aslî yani ahiret âlemidir" diyerek boyut getirmektedir. Problem bu boyutların nerede, ne amaçla ve kimin hizmetinde kullanıldığı ile alakalıdır aslında. Biz tesettürden bahsederken "nerede, ne amaçla ve kimin için" kullanıldığına bakmadan yorumlarımızı söyleyeceğiz. Çünkü bir meselenin kendi varlığı ile onun istihdam edildiği diğer boyutlar (özellikle siyasi demek istiyorum) elbette ki çok farklı çalışma alanlarıdır ve birleştirmesi gerekenlerin elindedir.
Her ne kadar günümüzde bazı sufi akımlar dinin batıni yorumlarına yapışıp zahirini "hor" görse de İbrahim Halil hz.nin bir manzumesinde söylediği "zahiri terk etme, bâtın andadır" mısraı muhakkik ve mukarrebûn ve pîr (tarikat kurucusu) bütün sûfilerin yaşantısının ve eserlerinin temel direğidir. Buna belki en farklı uçta diyebileceğimiz (Bektâşî, Melâmî gibi okullar da dahildir.) Sûfiler bâtın arayışlarını zâhir denizinin içine dalarak yapmışlardır. Bu itibarla bâtın, zahirin içinde değil belki derinliğindedir; çerçevesinde değil belki semâındadır. Mesela namaz emri bazılarının yorumlarında "avam ibadeti" şeklinde yer alırken, Sûfiler, bu emrin "Miraç" hüviyetine bürünmesi çabasındadırlar ve nihayet dinin kendi tespiti, Mi'racı tarifi de böyledir.
Tesettür meselesi, İslam alem ve alimlerinin ihtilaf ettiği konulardan biri değildir. Yaşayan, hayat içinde sürekli varlığını sürdüren (ezan, namaz gibi) bir tarafı bulunduğundan ahkâm oldukça sağlam olarak devirlerden devirlere aka gelmiştir. Dış bir dayatma ya da zorlama olmadığı taktirde ulemanın ihtilaf ettiği bir yön de yoktur çünkü; ahkâmı basittir. Ve dinini yaşamak isteyenlerin tuttuğu yol da âsikârdir. Sahada net tespitlerin yapılabileceği yani örneklemelerin devam ettiği durumlarda çok da kitabi kalmamak gerekir. Ancak burada ahkâmın bilinmesinden kastımız tesettürün sadece kadınlarla ilgili örtünme hususiyetleridir. Dinini yaşamak isteyen Müslümanların çoğu bunu böyle bilir. Ancak ehlinin bildiği gibi tesettür sadece bundan ibaret değil sosyal hayatı kuşatan, gönül alemine ışık veren, iktisadi konuları yönlendiren bir çok hususiyeti içinde barındırır. Belki de tesettür ahkamının bu tarafları ile halka mal olmasındaki problemler bu emrin herkes (lehte ve aleyhte olan) tarafından anlaşılmasını zorlaştırmıştır.
Dinin temel emri ve şartı namaz tesettür bahsine çok önemli bir kapı açmaktadır. Bu "setr-i avret" yani dinin yasakladığı bölümleri kapatmadır. Kadın ve erkek için şart olmakla beraber şart ağırlığında olmayan çeşitli kuvvette sünnet olan tarafları da vardır. Erkeklerin belden yukarısı, başlarını örtmeleri gibi... bunlar da peygamberin emridir. Aslında din erkeğe yalnız namazda değil yemekte, sokakta ve diğer bazı yerlerde de başını kapatma işaretini "peygamber emri" kuvvetinde vermiştir. Ve bu tesettür emirleri "Hz. Muhammed'in bizâtihî yaptığı uygulamalar dikkate alındığında" ölünceye kadar sâkıt olmayan tekliflerdir.
Pratikten Teoriye Tesettür
Sûfilere göre şeriat, dinin elbisesidir. Ve dinin yasakladığı "küfür" cinsinden her inanış, söz ve fiil bu şeriat elbisesi ile setr edilmelidir ve "avret-i küfrü örtmek setr-i avrettir." Ve bu açıdan bakıldığında insanın yaşadığı hayatta karşılaştığı her türlü yanlış inanış, her türlü işlenilen "günah" ve "küfür" nevinden değerlenecek her şeyi açıktan ifade ve yapma küfrü ızhar etmek olacağından setr-i avret gerekmektedir. Hal böyle olunca karşımıza setr edilecek binlerce mevzu, binlerce kişiye özel setr edilmesi lazım hadise ve de tesettürün füruatı diyebileceğimiz başlı başına öğrenilmesi gereken prensipler manzumesi çıkmaktadır. İnsanın tekamül sürecinde hatalarının ve günahlarının kendince bile olağanlaştırılması elbette bu tekamülün seyrini, hızını etkileyecek bir durumdur. Halk arasında eskiden yaygın olan "günahın gizlisi" deyişi de bu olgunun bir gelenek olarak yaşadığı zamanlara işaret olsa gerek.
Burada bir de diğer mü'minlerin hukuku var. Hataların setredilmesi başkaları için de geçerli olup kişinin "kardeşinin günahını setr etmesi" ile ilgilidir. "Zannın çoğundan sakınınız" emri İslam toplumları tarafından "kötü bir şey gördüğünde iyi bir tevil yap" anlayışına dönüşmüş, Hz. Muhammed'in çölde gördüğü kokmuş köpek ölüsünü "ne güzel dişleri var" şeklinde yorumlamasına kadar giden uzun bir anlayışı kapsamıştır.
Bunun dışında insanların günahları ile ilgilenmek ya da günahlarını araştırmak, hatalarını ortaya çıkarmaya çalışmak keşf-i avret olarak değerlendirilmiş ve belki de gıybet v.s. gibi ek günahlarla kuvvetlenerek tesettür mevzuunun en hassas noktaları haline dönüşmüştür.